Layout có mặt ở nhiều nơi hơn chúng ta tưởng. Và có lẽ, học Layout không chỉ là học cách sắp xếp một trang giấy — mà còn là học cách nhìn thấy mối quan hệ giữa mọi thứ.
Có bao giờ bạn bước vào một khu vườn, một ngôi nhà, một quán nhỏ hay một không gian làm việc và cảm thấy mọi thứ dường như đang ở đúng chỗ của nó?
Lối đi vừa đủ rộng. Khoảng trống vừa đủ. Những thứ cần gần nhau thì ở gần nhau. Không có vật gì dường như phải cố chen lên để giành sự chú ý.
Ta thường gọi đó là một nơi dễ chịu, hài hòa, thuận tiện — hay đơn giản là một không gian có cảm giác “đúng”.
Phía sau cảm giác tưởng như rất tự nhiên ấy lại có một vấn đề mà chúng ta gặp rất nhiều trong thiết kế: Layout.
Layout không chỉ nằm trên một trang giấy
Nhắc đến layout, nhiều người nghĩ ngay đến graphic design. Một poster, một trang báo, một brochure, một bao bì và một website hay màn hình ứng dụng.
Nhưng thử bước ra khỏi màn hình một chút. Một khu vườn cũng có layout: cây ở đâu, lối đi ở đâu, khoảng nào mở, khoảng nào kín.
Một trang trại có layout: khu sản xuất, kho, nguồn nước, đường vận chuyển và những dòng di chuyển giữa chúng.
Một nhà máy có layout: máy móc, workstation, nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm phải được tổ chức để quá trình sản xuất diễn ra hợp lý.
Một kho hàng cũng vậy. Receiving, storage, picking, packing và dispatch được đặt ở đâu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nghìn chuyển động diễn ra mỗi ngày.
Văn phòng, cửa hàng, bệnh viện, sân bay, công viên, triển lãm, sân khấu và cả ngôi nhà chúng ta đang sống đều có những bài toán tương tự.
Ở những quy mô rất khác nhau, chúng đều phải trả lời vài câu hỏi:
+ Cái gì nên ở đâu?
+ Nó cần gần cái gì và cần tách khỏi cái gì?
+ Nó nên chiếm bao nhiêu không gian?
+ Điều gì cần được nhìn thấy trước?
+ Con người sẽ đi qua những thành phần ấy theo trình tự nào?
Và thật thú vị, đó cũng chính là những câu hỏi một người làm Layout phải đối diện khi đứng trước một trang giấy trắng. Khác nhau về quy mô và khác nhau về vật liệu nhưng lại khá giống nhau về cách tư duy.
Một thứ đẹp vẫn có thể chưa được thiết kế tốt
Một khu vườn có thể rất đẹp nhưng đi lại bất tiện. Một văn phòng có thể rất hiện đại nhưng những người thường xuyên phải làm việc cùng nhau lại ngồi cách xa nhau. Một kho hàng có thể rất ngăn nắp nhưng hàng bán nhanh lại được đặt ở vị trí khiến nhân viên phải di chuyển nhiều hơn cần thiết. Một poster có thể sử dụng những hình ảnh tuyệt đẹp nhưng người xem không biết phải đọc điều gì trước. Một website có thể có animation rất ấn tượng nhưng khách hàng lại mất thời gian tìm nút cần bấm.
Vì vậy:
Đẹp và thiết kế tốt có giao nhau, nhưng không hoàn toàn là một.
Cái đẹp có thể khiến chúng ta chú ý. Thiết kế còn phải giúp một thứ hoạt động.
Đó cũng là lý do tại MPU, môn học này được gọi là Layout Solution. Bởi khi đi đủ sâu, Layout không chỉ còn là arrangement, sắp đặt các thành phần. Nó trở thành một solution to relationships — lời giải cho mối quan hệ giữa chúng.
Từ “cảm thấy đúng” đến “hiểu tại sao nó đúng”
Người mới học thiết kế thường nhìn một layout tốt và nói: “Em thấy nó đẹp.” và ý kiến đó không sai. Nhưng nếu việc học dừng lại ở đó, cảm nhận vẫn chỉ là cảm nhận.
Chúng ta có thể hỏi tiếp: Tại sao em thấy nó đẹp? Hierarchy nằm ở đâu? Điều gì đang dominant? Những thành phần nào được grouping? Balance được tạo ra như thế nào? Khoảng trắng đang làm nhiệm vụ gì? Mắt bắt đầu từ đâu? Nó được dẫn đi đâu tiếp theo? Và tại sao một thứ lại nằm ở vị trí này thay vì một vị trí khác?
Khi người học dần trả lời được những câu hỏi ấy, một thay đổi rất quan trọng bắt đầu xảy ra:
Cảm giác trở thành nhận thức. Nhận thức qua thực hành dần trở thành năng lực.
Đó có lẽ mới là phần đáng giá nhất của việc học Layout.
Có lẽ chúng ta đang học một thứ lớn hơn Layout
Trong hành trình Layout Solution tại MPU, mục tiêu cuối cùng không phải để một người biết đặt headline ở đâu, chia grid thế nào hay một bức ảnh nên lớn bao nhiêu.
Những kỹ thuật đó cần thiết. Nhưng chúng chỉ là vật liệu để tập luyện một năng lực lớn hơn:
Quan sát → Nhận biết quan hệ → Xác lập ưu tiên → Tổ chức không gian → Kiểm tra dòng vận động → Điều chỉnh → Tạo ra một hệ thống hoạt động tốt hơn.
Khi năng lực ấy hình thành, nó không nhất thiết phải nằm lại trong Photoshop, Illustrator hay một phần mềm thiết kế.
+ Người học có thể nhìn một quầy hàng và bắt đầu thấy Layout.
+ Nhìn một gian triển lãm và thấy Layout.
+ Nhìn một văn phòng và thấy Layout.
+ Nhìn một kho hàng và thấy Layout.
+ Nhìn một dashboard, website hay một quy trình công việc và bắt đầu đặt những câu hỏi tương tự.
Đó là lúc Layout Solution không còn chỉ là một môn thiết kế. Nó trở thành một cách nhìn thấy và tổ chức vấn đề.
Từ một câu hỏi đến hành trình Layout Solution tại MPU
Layout Solution tại MPU bắt đầu bằng một câu hỏi tưởng như rất đơn giản:
“Tại sao thứ này phải nằm ở đây?”
Từ đó, người học lần lượt đi qua những vấn đề về khoảng trống, quan hệ, thứ bậc, hình ảnh, cấu trúc, module và cuối cùng là khả năng đưa ra quyết định khi nhiều yếu tố cùng tồn tại.
Mục tiêu không phải ghi nhớ thật nhiều quy tắc bố cục.
Mà để một ngày, khi đứng trước một trang giấy, một màn hình, một không gian hay đơn giản là một vấn đề cần được tổ chức, người học có thể tự mình quan sát, suy nghĩ và đưa ra một lời giải có lý do.
Từ: “Em thấy nó đẹp.” đến: “Em hiểu tại sao nó hoạt động.” rồi tiến xa hơn một chút, tinh tế và có cá tính ở trong đó: “Em có thể làm cho nó hoạt động tốt hơn.”
Đó là nơi Layout Solution gặp tư tưởng Make People Useful.
Không phải học thêm thật nhiều thứ để biết nhiều hơn.
Mà học cách biến điều mình biết thành khả năng quan sát, làm việc, giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị hữu ích cho người khác.
MPU — Make People Useful
Học để làm. Làm để trở nên hữu dụng.