Có một câu hỏi mà đội ngũ mentor lần đầu gặp các em sinh viên chúng tôi rất thường hay hỏi:
“Em có thể làm được gì… nếu ngày mai phải tự kiếm tiền?”
Phần lớn sẽ không trả lời ngay. Không phải vì các bạn không thông minh. Mà vì từ trước đến giờ, các bạn chưa từng cần phải trả lời câu đó. Trong suốt những năm đầu đại học, nhịp sống của một sinh viên thường rất rõ ràng:
- học
- thi
- làm bài
- qua môn
Mọi thứ đều có cấu trúc như vậy, ngay cả khi chúng tôi khuyên các bạn nên trang bị những kiến thức cơ bản nhất để có thể đi tìm việc nhưng gần như ưu tiên hàng đầu vẫn là học và thi. Rõ ràng các bạn đã nghĩ rằng mình đã có: đáp án. có người chấm.
Nhưng ngoài kia, công việc không vận hành như vậy. Không ai giao một “đề bài chuẩn” cho bạn. Không ai nói trước “đáp án đúng là gì”. Chỉ có một thứ duy nhất:
Việc này có tạo ra giá trị không?
Chúng tôi từng làm việc với nhiều bạn trẻ. Có những bạn:
- học rất tốt
- hiểu nhanh
- làm bài rất sạch
Nhưng khi giao một việc thật — ví dụ:
- làm một landing đơn giản
- viết một nội dung để bán một sản phẩm
- hoặc xử lý một task trong hệ thống
… thì các bạn bắt đầu lúng túng. Không phải vì không biết. Mà vì chưa từng:
- bắt đầu từ một thứ chưa rõ ràng
- tự chịu trách nhiệm với kết quả
- và nhìn thấy công việc của mình liên quan đến người khác như thế nào
Nói một cách đơn giản: "Các bạn quen với việc “được học”, nhưng chưa quen với việc “được giao việc”.
Khoảng cách giữa hai điều đó… không lớn. Nhưng nếu không bước qua sớm, nó sẽ trở thành một khoảng trống rất rõ ở năm 3–4. Các mentor hay nói với các bạn một câu rất đời: “Em không cần giỏi ngay. Nhưng em nên bắt đầu sớm.”
Bắt đầu từ những thứ rất nhỏ thôi:
- làm một việc cho người quen
- nhận một job đơn giản
- thử bán một cái gì đó
- hoặc tham gia vào một nhóm đang làm thật
Ban đầu sẽ rất vụng. Làm sai - Bị sửa - Làm lại từ đầu. Nhưng đổi lại, các bạn sẽ có một thứ mà trường không dễ cho được: cảm giác mình đang “có ích”
Cảm giác đó rất quan trọng. Nó là điểm bắt đầu của sự tự tin. Không phải kiểu tự tin nói hay. Mà là tự tin khi làm. Có một triết lý mà chúng ta có thể đã học được từ rất lâu (từ một ông già Nhật mà hầu hết những ai đã từng biết tới MPU đều rất kính nể): "Giá trị của con người không nằm ở những gì mình biết, mà ở những gì mình làm ra cho người khác."
Nghe thì đơn giản. Nhưng nếu nhìn lại hành trình của rất nhiều sinh viên, các em sẽ thấy:
- phần “biết” thì rất nhiều
- phần “làm ra” thì rất ít
Nên đến lúc cần, các em không thiếu kiến thức. Các em thiếu trải nghiệm có thật.
Và nếu là bật phụ huynh, chúng ta nghĩ chỉ cần đổi một câu hỏi thôi là đủ: Thay vì hỏi: “Hôm nay con học gì?”. Thử một lần hỏi: “Dạo này con có làm được cái gì mới không?”
Không cần câu trả lời lớn. Chỉ cần con bắt đầu nghĩ theo hướng đó, mọi thứ sẽ thay đổi dần. Ở đâu đó, đã có những nhóm nhỏ sinh viên đi theo con đường này. Các em cũng không ồn ào, và cũng được huấn luyện là không nên nói nhiều. Chỉ là:
- làm
- sai
- sửa
- và làm tiếp
Ở đó moi người cùng gọi cách làm đó là:
Make People Useful – MPU
Không phải để trở thành người giỏi nhất. Chỉ là để, đến một lúc nào đó, khi ai đó hỏi:
“Em làm được gì?”
… thì không còn im lặng nữa.